در این مقاله درباره تفاوت آیین دادرسی مدنی و کیفری در سال ۱۴۰۴ صحبت می‌کنیم؛ موضوعی که برای بسیاری از مردم درگیر مشکلات حقوقی، یک سؤال مهم و گاهی مبهم است. شاید شما هم این مشکل را تجربه کرده باشید: نمی‌دانید شکایتتان را باید از کجا شروع کنید؟ مسیر مدنی مناسب است یا کیفری؟ آیا نتیجه هرکدام فرق دارد؟ مجازات‌ها طبق آخرین اصلاحات چیست؟ و آیا نیاز به کمک یک وکیل دارید یا خیر؟ در آغاز مقاله، به‌طور کاملاً ساده و روان تفاوت این دو مسیر را توضیح می‌دهم و سپس با ارائه مثال‌های واقعی، مواد قانونی معتبر، نکات کاربردی، خطاهای رایج و توصیه‌های حرفه‌ای، به تمام سؤالات مهم شما پاسخ می‌دهم. اگر درگیر اختلاف، جرم یا مشکل حقوقی هستید، این مقاله می‌تواند راه‌حل روشن و قابل اجرا برای شما ارائه کند. در نهایت نیز راه‌هایی برای دریافت مشاوره از دفتر حقوقی حق‌گرا مطرح شده است تا در مسیر رسیدگی قانونی با آرامش بیشتری قدم بردارید.

فهرست جامع عناوین مقاله تفاوت آیین دادرسی مدنی و کیفری

تعریف دقیق آیین دادرسی مدنی و کیفری

آیین دادرسی مدنی مجموعه قوانین و تشریفاتی است که نحوه رسیدگی به اختلافات مالی، ملکی، قراردادی، خانوادگی و سایر دعاوی حقوق خصوصی را تعیین می‌کند. در مقابل، آیین دادرسی کیفری برای رسیدگی به جرایم (اعمالی که قانون آنها را جرم دانسته) و نحوه تعقیب و مجازات مجرم به کار می‌رود.

آیین دادرسی مدنی یعنی چه؟

وقتی مشکل شما «جرم» نیست و اختلافی بین دو شخص یا دو شرکت درباره حقوق مالی، تعهدات یا قرارداد وجود دارد، رسیدگی در چارچوب آیین دادرسی مدنی انجام می‌شود.

آیین دادرسی کیفری یعنی چه؟

وقتی کسی رفتاری انجام داده که قانون برای آن مجازات تعیین کرده (مثل سرقت، ضرب و جرح، کلاهبرداری، تهدید)، پرونده در مسیر کیفری رسیدگی می‌شود.

مبنای قانونی و آخرین تغییرات سال 1404

قانون آیین دادرسی مدنی

• قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی
• آخرین اصلاحات معتبر تا سال ۱۴۰۴

قانون آیین دادرسی کیفری

• مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات بعدی
• تضمین‌کننده حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه

این دو قانون تا پایان سال ۱۴۰۴ معتبر و قابل اجرا در دادگاه‌های سراسر کشور هستند.

اهداف آیین دادرسی مدنی و کیفری

اهداف آیین دادرسی مدنی

• احقاق حقوق خصوصی افراد
• حل اختلافات مالی و قراردادی
• جبران خسارت‌ها
• صدور حکم الزام یا منع انجام کاری

اهداف آیین دادرسی کیفری

• حفظ امنیت عمومی
• کشف حقیقت و جرم
• مجازات مجرم طبق قانون 1404
• حمایت از بزه‌دیده
• حفظ حقوق انسانی متهم

تفاوت‌های اصلی بین آیین دادرسی مدنی و کیفری (۱۴ تفاوت مهم)

۱. موضوع دعوا

مدنی: اختلاف مالی، قراردادی، ملکی، خانواده کیفری: جرم مثل سرقت، تهدید، ضرب و جرح، کلاهبرداری

۲. طرفین دعوا

مدنی: خواهان و خوانده کیفری: شاکی، متهم، دادستان

۳. نتیجه رسیدگی

مدنی: الزام به انجام تعهد یا پرداخت خسارت کیفری: مجازات + گاهی رد مال

۴. بار اثبات

مدنی: بر عهده خواهان کیفری: بر دوش دادستان

۵. ادله اثبات

مدنی: سند، قرارداد، شهادت، کارشناسی کیفری: شهادت، اقرار، علم قاضی، گزارش ضابطان

۶. شدت آثار حکم

مدنی: فقط مالی کیفری: حبس، شلاق، جزای نقدی، دیه، محرومیت اجتماعی و…

۷. مراجع صالح

مدنی: دادگاه حقوقی کیفری: دادسرا و دادگاه کیفری

۸. هدف نهایی

مدنی: حل اختلاف کیفری: تنبیه متهم + حفظ نظم عمومی

۹. امکان مصالحه

مدنی: بسیار رایج کیفری: فقط در جرایم قابل گذشت

۱۰. هزینه دادرسی

مدنی: بیشتر کیفری: کمتر

۱۱. رسیدگی دادستان

مدنی: دخالتی ندارد کیفری: نقش اصلی دارد

۱۲. مدت زمان رسیدگی

پرونده‌های کیفری سریع‌تر از مدنی پیش می‌روند.

۱۳. سطح دقت در ادله

در کیفری بسیار سخت‌گیرانه‌تر است.

۱۴. قابلیت اجرای حکم

در کیفری اجرای حکم قطعی و الزامی است.

شباهت‌های آیین دادرسی مدنی و کیفری

• هر دو با قوانین شکلی تنظیم شده‌اند.
• هر دو تابع قانون ۱۴۰۴ و مقررات رسمی قوه قضاییه‌اند.
• هر دو به رأی دادگاه منتهی می‌شوند.
• هر دو امکان تجدیدنظر دارند.

مراحل رسیدگی در دعاوی مدنی (از 0 تا 100)

۱. تنظیم دادخواست

خواهان باید در سامانه ثنا دادخواست خود را ثبت کند.

۲. ارجاع به شعبه

پرونده در دادگاه حقوقی ثبت می‌شود.

۳. جلسه رسیدگی

مهم‌ترین مدارک قابل ارائه:

• سند رسمی یا عادی
• چت و پیام
• شاهد
• فیش واریزی
• نظریه کارشناس

۴. صدور حکم

براساس ادله، رأی صادر می‌شود.

۵. تجدیدنظر

در صورت اعتراض، به دادگاه تجدیدنظر می‌رود.

۶. اجرای حکم

اگر خوانده پرداخت نکند، توقیف اموال شروع می‌شود.